Taşkent · Bişkek · Andican Pzt–Cmt 08:00–17:00, randevuyla

Kadınlarda Kısırlık Belirtileri: Nelere Dikkat Etmeli, Ne Zaman Test Yaptırmalı?

Kısırlık çoğu zaman belirti vermez, ama vücut bazen uyarır. Düzensiz adet, ağrı, kilo değişimi, yaş ve geçirilmiş ameliyatlar neden önemli; ne zaman beklemek, ne zaman hemen doktora gitmek gerekir?

Kadınlarda Kısırlık Belirtileri: Nelere Dikkat Etmeli, Ne Zaman Test Yaptırmalı?

Pek çok kadın kısırlığın belirgin belirtilerle kendini göstereceğini düşünür. Oysa çoğu zaman öyle olmaz: Kadın kendini tamamen sağlıklı hisseder, adetleri de düzenlidir; yalnızca gebe kalamaz. Yine de vücut bazen önceden "sinyal" verir ve bunları bilmek doktora zamanında gitmeye yardımcı olur. Bu yazıda kadınların dikkat etmesi gereken belirtileri, belirti vermeyen risk faktörlerini ve test zamanlamasını anlatıyoruz; yazının sonunda erkekler için kısa bir bölüm de var.

Temel belirti: gebe kalamamak

Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) tanımına göre korunmasız ve düzenli cinsel yaşama rağmen 12 ay veya daha uzun süre gebe kalınamaması kısırlık olarak tanımlanır. Acele etmemek de önemli: İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti (NHS) verilerine göre kadının 40 yaşından küçük olduğu çiftlerin 10'da 8'inden fazlası, 2–3 günde bir korunmasız ilişkiyle bir yıl içinde doğal yoldan gebe kalıyor. Yani aşağıdaki belirtiler veya risk faktörleri yoksa, birkaç aylık deneme henüz endişe nedeni değildir.

Vücudun verdiği sinyaller

1. Düzensiz adet döngüsü

Adetin her ay farklı zamanda gelmesi, döngülerin çok kısa ya da çok uzun olması veya adetin birkaç ay hiç gelmemesi en önemli belirtilerden biridir. Bu çoğu zaman yumurtlamanın düzenli olmadığını gösterir. Arkasında polikistik over sendromu (PKOS), prolaktin veya tiroit sorunu, hızlı kilo kaybı ya da yoğun stres olabilir. İyi haber: Yumurtlama bozuklukları çoğu zaman tedavi edilebilir.

2. Çok ağrılı adet ve ilişki sırasında ağrı

Adet sırasında hafif ağrı normaldir. Ancak ağrı günlük işleri durduracak kadar şiddetliyse, yıldan yıla artıyorsa, ilişki sırasında derin bir ağrı ya da adet dışında sürekli kasık ağrısı varsa bu endometriozis veya pelvik yapışıklık belirtisi olabilir. Her ikisi de tüplerin ve yumurtalıkların işleyişini etkileyebilir.

3. Hormonal değişiklik belirtileri

Yüzde veya vücutta kıllanmanın artması, belirgin sivilce, emzirmeyle ilgisi olmayan sütümsü meme akıntısı ve cinsel istekte belirgin değişiklik hormon dengesizliğine işaret edebilir. Örneğin kıllanma ve sivilce PKOS'ta, meme akıntısı ise prolaktin yüksekliğinde görülebilir. Bunlar teşhis değildir ama doktora mutlaka söylenmesi gereken bilgilerdir.

4. Ani kilo değişimi

Açıklanamayan hızlı kilo alımı ya da kaybı dikkat gerektirir. Hem fazla kilo hem aşırı zayıflık yumurtlamayı bozabilir. Bazen kilo değişiminin kendisi bir hormon sorununun işaretidir.

5. Enfeksiyon belirtileri

Kötü kokulu akıntı, yanma ve kaşıntı, ateşle birlikte kasık ağrısı kısırlığın değil enfeksiyonun belirtileridir. Ama bunları göz ardı etmeyin: Tedavi edilmeyen pelvik enfeksiyonlar tüplere zarar verebilir. Klamidya gibi enfeksiyonların çoğu zaman hiç belirti vermediğini de bilmek gerekir.

Belirti vermeyen risk faktörleri

Bazı faktörler hiçbir şey hissettirmez ama doğurganlığı etkiler:

  • Yaş. Kadın sınırlı bir yumurta rezerviyle doğar ve zamanla yumurtaların hem sayısı hem kalitesi azalır. Amerikan Üreme Tıbbı Derneği'ne (ASRM) göre doğurganlık 30'lu yaşlarda yavaş yavaş, özellikle 35'ten sonra düşer; 40 yaşında bir döngüde gebe kalma olasılığı %5'in altındadır. Yumurtalık rezervi AMH testiyle değerlendirilebilir.
  • Geçirilmiş ameliyatlar. Karın ve pelvis ameliyatları (apandisit, yumurtalık kisti, dış gebelik, sezaryen) ve rahim ağzı ameliyatları yapışıklık bırakabilir ya da spermin geçişini zorlaştırabilir.
  • Geçirilmiş enfeksiyonlar. Pelvik iltihaplar, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar ve genital tüberküloz tüplerde iz bırakabilir.
  • Kronik hastalıklar ve tedaviler. Tiroit hastalıkları, otoimmün hastalıklar, kemoterapi veya radyoterapi.
  • Yaşam tarzı. Sigara ve diğer tütün ürünleri, alkol ve uzun süreli stres.

Ne zaman test yaptırmalı?

  • 35 yaşından önce — 12 ay düzenli denemeye rağmen gebelik yoksa.
  • 35 yaş ve üzeri — 6 ay sonra. ASRM bu yaş grubu için bu süreyi önerir; çünkü bu yaşta zaman daha değerlidir.
  • Beklemeden, hemen — adet hiç gelmiyorsa veya çok düzensizse; endometriozis teşhisi ya da çok ağrılı adetler varsa; daha önce pelvik bir hastalık ya da ameliyat geçirdiyseniz; cinsel yaşamda sorun varsa; eşinizde bilinen bir sorun varsa.

İlk muayeneye nasıl hazırlanmalı?

Görüşmenin verimli geçmesi için önceden şunları not edin: son 3–6 ayın adet tarihleri, ağrı ve diğer belirtilerin ne zaman başladığı, geçirilmiş ameliyatlar ve enfeksiyonlar, kullandığınız ilaçlar ve önceki tetkik sonuçları. Eşinizle birlikte gelirseniz ikinizin değerlendirme planı aynı anda yapılır.

Erkeklerde: belirti az, test basit

Erkek faktörü çiftlerin yaklaşık %40'ında tek başına ya da ek neden olarak rol oynasa da çoğu erkekte hiçbir belirti olmaz: Erkek kendini sağlıklı hisseder ve cinsel yaşamı her zamanki gibidir. Ancak bazen şunlar dikkat gerektirir:

  • sertleşme veya boşalma sorunları;
  • testislerde ağrı, şişlik veya sertlik, testislerin küçülmesi;
  • yüz ve vücut kıllarında belirgin azalma (hormonal değişiklik işareti);
  • çocukken inmemiş testis, ergenlikten sonra testisleri etkileyen kabakulak, kasık veya testis bölgesinde ameliyat ve yaralanma.

Belirti olmasa bile erkek faktörünü saptamanın temel yolu sperm analizidir. Basit, ağrısız ve hızlıdır. Nedenleri ve tedaviyi şu yazımızda ayrıntılı anlattık: erkek kısırlığı tedavi edilir mi?

Belirti olmasa bile: zamanı lehinize kullanın

Yukarıdaki belirtilerden birinin olması kısırlık olduğu anlamına gelmez; belirti olmaması da her şeyin yolunda olduğunu göstermez. En doğrusu süreleri bilmek ve zamanında değerlendirme yaptırmaktır. Ankalife tüp bebek merkezinde doktorumuz sizi ve eşinizi görür, hangi tetkiklerle başlamanız gerektiğini anlatır — randevu alın.

Sık sorulan sorular

Adetlerim düzenli; bu, kısırlık olamayacağı anlamına mı gelir?

Düzenli döngü genellikle yumurtlama olduğunu gösterir ve bu iyi bir işarettir. Ancak tüp, rahim ya da erkek kaynaklı sorunlar adetler düzenli olsa da görülebilir. Bu yüzden 12 ay (35 yaş üzerinde 6 ay) kuralı yine geçerlidir.

Ağrılı adet her zaman endometriozis belirtisi midir?

Hayır. Birçok kadında adet ağrısı bir hastalığa bağlı değildir. Ancak ağrı çok şiddetliyse, yıllar içinde artıyorsa ya da ilişki sırasında da hissediliyorsa doktora görünmek gerekir.

Kısırlık evde anlaşılabilir mi?

Hayır. Adet takvimi tutmak doktora faydalı bilgi verir, ama kısırlığın nedeni ancak tetkiklerle (ultrason, hormonlar, tüp açıklığı ve sperm analizi) bulunur.

Erkekte hiçbir belirti yoksa sperm analizi gerekir mi?

Evet. Erkek faktörünün büyük bölümü belirti vermez ve yalnızca testle saptanır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis veya tedavi önerisi değildir. Kişisel değerlendirme için doktor muayenesi ve tetkikler gerekir.

Kaynaklar

  • WHO — Infertility (fact sheet)
  • ASRM (ReproductiveFacts) — Age and fertility
  • ASRM (ReproductiveFacts) — Infertility: an overview
  • NHS (UK) — Infertility: overview

Sorunuz mu var? Numaranızı bırakın, biz arayalım

Bilgileriniz yalnızca sizinle iletişime geçmek için kullanılır.

WhatsApp’tan yazın